Afet sürecini yaşayan bireylerin beslenme alışkanlıkları ile uyku ve yaşam kalitesi arasındaki ilişkinin incelenmesi

Abstract

Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) tarafından hazırlanan Açıklamalı Afet Yönetimi Terimleri sözlüğünde afet terimi toplumun tamamı veya belirli bir kesimi için yaralanmalara veya can kayıplarına neden olan, ekonomik ve sosyal kayıplar doğuran, normal hayatl ve insani faaliyetlerini kesintiye uğratarak aksatan veya tamamen durduran, etkilenen toplumun mevcut imkânları ile baş etme kapasitesinin yeterli olmadığı doğa, teknoloji veya insan kaynaklı olaylar şeklinde tanımlanmıştır (l). Yapılan istatistiksel çalışmalara göre jeofiziksel olgular sonucu gerçekleşen deprem, doğal afetler arasında etki ve riskleri açısından İkinci sırada yer almaktadır (2). Günümüzde de afetlerden ve bu afetlerin yaratmış olduğu olumsuz durumlardan etkilenen birey sayısı gün geçtikçe artmaktadır. Afet sonrası süreçte Oluşan travmalar bireylerin ve toplulukların yaşam kalitesini düşürmektedir (3). Afetler ağır can ve mal kayıplarına sebep olması, toplumu ve sağlık hizmetlerini kesintiye uğratması, zamanının belli olmaması, ağır ekonomik yüklerinin olması, psiko-sosyal İyilik halini bozması ve ilerleyen dönemlerde ciddi sağlık sorunlanna sebep olması nedeniyle önemli bir halk sağlığı sorunudur (4). Deprem sonrasında bireylerin yaşam tarzlarında değişiklikler görülebilmektedir. Bölgeden tahliye ve yer değişikliği mecburiyeti sonucu yaşam tarzı dramatik olarak etkilenir. Tedaviye ihtiyaç duyan bireylere gerekli desteğin sağlanması adına doktor, fizyoterapist, psikolog, diyetisyen, ortez protez teknikerleri, fizyoterapi teknikerleri gibi gönüllü profesyonellerin desteği alınmalıdır (5). Afet süreci sonrası bireylerde ise uyku ve yeme bozuklukları, madde kullanımı, depresyon, anksiyete, travma sonrası stres bozukluğu, İçe kapanma, sosyal İlişkilerde bozulma, dikkat dağınıklığı, saldırgan ve agresif davranışlar, tedirginlik, korku, endişe, kararsızlık hali, saygı ve güven duygusunda azalma gibi sorunlar görülebilir (6). Yeterli ve dengeli beslenme yalnızca yaşam sürdürmek için değil vücudun optimal şekilde çalışabilmesi için gerekli olan bir ihtiyaçtır. Diyetin uyku süresini etkilemesinin yam sıra, uyku süresinin de vücut dengesinde oluşturduğu olumsuz durumlar kısa uyku süresinin kronikleşmesi İle bireyleri sağlıksız beslenmeye yöneltmekte ve bir kısır döngü oluşturmaktadır (7). Afetin ilk olduğu andan itibaren, insanların akut tıbbi müdahalesi sonrası birçok ihtiyacı olduğu belirlenmiştir. Öncelikli olarak can güvenliğinin sağlanmasının ardından bannma ve beslenme gereklidir. Beslenme sürecinin sadece ilk 3-5 gün yemek yemekten ibaret olmadığı, ayrıca paralelinde sağlıklı ve hijyenik bir ortam ve üretim; yemek hazırlama ve dağıtım olması gerektiği görülmektedir. İlave olarak, beslenme sürecinin yeterli ya da yetersiz olmaması durumu irdelenmelidir. Afet durumlarında; yeterli ve dengeli beslenme, özel beslenme gerektiren gruplar, toplu beslenme, sağlıklı ve hijyenik beslenme, afet yıkıntısının ve İnsanların oluşturduğu kirlilik unsurlarının; atıkların depolanması, toplanması, taşınması ve geri dönüşümü göz önünde bulundurularak yönetilmesi gereken büyük bir operasyonel sürecin ortaya çıktığı belirlenmiştir (8). Afetzede toplumun ve toplum içerisindeki hassas gruplarda yer alan afetzedelerin sağlığının korunması ve sürdürülmesi amacıyla afet beslenme planının hazırlanması oldukça önemlidir. Hassas gruplarda yer alan afetzedelerin besin ve kalori ihtiyaçları özenle ele alınmalıdır. Yeterli ve dengeli beslenme, afetzede bireylerin ortam şartlarına uyumunu kolaylaştırarak fiziksel direncini arttıracaktır. Böylece bireylerin hastalık yükü azalacaktır (9). Afet sürecinde bireylerin dengeli ve düzenli beslenmesi sağlanmalı ve sürdürülmelidir. Gün içerisinde sağlıklı ve yeterli uyku için gerekli düzenlemeler yapılmalı, görsel ve işitsel uyaranlar azaltılmalıdır, Yetişkin grupta ebeveynlere özellikle annelere eğitim verilerek (ev içi İletişim, çocuğÜçocukIara yaklaşım vb.) afetlerin olumsuz sonuçları en aza indirilebilir. Ayrıca afet yaşanan bölgede İyileşme döneminde yetkililer tarafindan kamu kurumu, İş yeri, okul, eğitim merkezi gibi yerlerde psikolojik ilk yardım, toplum temelli psikolojik İlk yardım, psikolojik destek gibi çalışmalar yapılmalı ve sürdürülmelidir (10). Bu araştırma; afet sürecini yaşayan bireylerin, beslenme alışkanlıkları ile uyku ve yaşam kalitesi arasmdakİ ilişkinin alışkanlıklarının değerIendirilmesi amacı İle planlanmıştır. Araştırma kapsamında; deprem bölgelerinden diğer İllere zorunlu göç eden, deprem bölgesi dışında yer alan İllerdeki yurtlara yerleştirilen, deprem bölgelerinde yaşamaya devam eden çalışmaya katılmayı gönüllü bireylere yüz yüze ve çevrimiçi görüşme yöntemi ile anket uygulanmıştır. Anket fonnunda bireylerin demografik özellikleri, beslenme alışkanlıkları, fiziksel aktivite durumları gibi bilgilerin yanı sıra uyku ve yaşam kaliteleri de ölçekler aracılığıyla değerlendirilmiştir. Ayrıca katılımcıların vücut ağırlığı, boy uzunluğu ve beden kütle indeksleri saptanmıştır, Elde edilen verilerin değerIendirilmesinde Windows ortamında SPSS (Statiscal Package for Social Scİencc) Statistics 25.0 İstatiksel paket programı kullanılmıştır.